Lekuak

Lekuek, hangoek eta hemengoek, lekuekiko ditugun harremanek, lekukotasunak eragiten dizkigun zerak, eta lekuen eta euren ezaugarrien arabera bertako (zein bertakoak ez diren) pertsonekin sortzen ditugun harremanak bueltaka izan ditut aspaldian barrenean. Bai, nire lanaren eragin zuzena da, ez da duda arrastorik horretan, memoria eginez gero gisako zerak gehiagotan identifikatzera iritsi banaiteke ere.

Prishtina1
Prishtina erdialdeko kale bat, orain urte batzuk.

Uztailaren 11 bat zen Kosovora iritsi nintzen lehen aldia. Hegazkinetik ateratze hutsak izerdi busti patsa eragin zuen bidairi guztien aurpegietan. Lurralde hura ezagutzeko gogoa nuen haur nintzenetik, eta behinhola han nengoen. Fisikoki han. Ez zegoen han nire burua bakarrik. Nire gorputza eta biak elkarrekin ziren. Han nengoen.

Bazuen bidaia hark helburu garbi bat: doktoretza tesia hasi berria nuen, eta honen landa lana suposatuko zuen bidaia sortaren lehendabiziko irteera zen hura. Hala ere, helburu bakar batekin joateko gomendatu zidan hainbat adituk (tartean tesi zuzendarik ere bai): “ez egin batere lanik zure lehen bidaian”. Tesiarekin eta ikerketarekin erlazionatutako inolako lanik, bederen, esan nahi zidaten. “Ez egin elkarrizketarik”. Pasiatu. Ezagutu. lkusi leku desberdinak. Ezagutu jende desberdina. Begiratu, entzun, pentsatu, idatzi. Eta, tira, gutxi gora behera hori egin nuen.

Hala ere dena zen nire lana. Dena zen ikerketa. Dena zen tesia. Dena zen gerra, dena ziren emakumeak, den ziren euren esperientzia eta bizipenak.

Konturatzerako emakume aktibisten artean mugitzen hasi nintzen. Urtetan zehar egunkaritako, kasette zaharretako, irratsaioetako eta interneteko artikuluetako hitz eta argazkien bitartez ezagutzen nituen emakumeak (hauetako batzuk, ezagutza prozesuak luzeak baitira atzerritar zarenean) nire aurrean nituen, makiato baten bueltan, mojito baten bueltan, zigarreta ke artean. Elkar begiratzen ginen, elkar hitz egin, elkar ulertu. “Hainbeste denbora zain eta azkenean hemen naiz. Leku honetan”, pentsatzen nuen, “see you soon” batekin elkar agurtzen ginenean. Zail egiten zen sinestea.

Hura izan zen han eta hemen kontzeptuak nire buran identifikatu nituen garaia. Oraindik-orain ulertzen ditudan moduan identifikatu nituen garaia, bederen. Burua eta gorputza non, han eta hemen present. Burua han, gorputza hemen. Gorputza hemen, burua han. Eta gutxitan biak elkarrekin han, Kosovon. Nahi baino gutxiagotan.

“Zer dela eta iritsi zara ba, hona?”

Etengabeko galdera. Eternala. Errepikakorra. Errepikakorregia.

Berandu baino lehenago ikasten duzu zure tesia, ikerketa lan mardul hori, bi esalditan laburtzen.

“Benetan? Ba, begira, honako hau ezagutu behar duzu, eta halako hau ere bai”.

Eta haren ondokoa ere bai. Segituan erori zitzaidan izen zaparrada, segituan idatzi nituen nola hala koadernoan euren telefono eta guzti. Nork esan zuen kontaktuk egitea zaila zela?

“Eta, zer da ba jakin nahi duzun hori?”

Eta asperen egin beharrean aurkitzen zara, “dena, den-den-dena” eratzuna sahiestu nahian.

“Garai desberdinak ziren. Gudak dena desegiten du”.

Gudak dena desegiten du. Lehen denetik genuen. Orain ez dugu ezer”.

Supituki, egindako elkarriketak berriz entzun edo transkribatzen ari zarenean etengabe errepikatzen dizuten gogoeta dela erreparatzen diozu. Eta konturtzen zara, gudak hartutako leku horretara mila aldiz joanda ere, beste mila elkarrizketa eginda ere, sekula ez zarela iritsiko sentimendu hori zer den jakitera. Berdin duela zenbat irakurtzen duzun. Zenbat ikertzen duzun. Zenbat galdetzen duzun, zenbat identifikatu nahi duzun.

Ezin duzu, zuk ez duzulako bizi.

Eta gogoratzen duzu lekukotasunarekin, lekuan bertan izatearekin, une zehatz batean lortzea aurreikusi zenuena, edo aurreikusi arazi zizutena. Baina ez. Konturatzen zara, berandu baino lehenago, nahita ere ezingo duzula bizi hori. Ulertzen, saiatuko zarela ulertzen. Baina bidean geratuko zarela. Ez han eta ez hemen. 

Advertisements

Zirkuluetaz

I

Nire Kosovo ez da zuk ezagutzen duzun Kosovo.

Atzo bikotea eta alabarekin kafe baten bueltan izan genuen eztabaidaren (ajam, bikotea eta bion arteko eztabaidaren) ondorio nagusienetako bat izan zen hori. Emakumeen eskubideen eta tokiko mugimendu feministaren inguruan antolatu berri zen mahainguru batetik atera ondorenean izan genuen elkarrizketa hau. Eta, horrexek berak eraman gintuen ondorio horretara.

Nire lanak, nire ikerketak bultzatuta iritsi nintzen lehenengoz lurralde honetara, eta horixe bera da orain ere, hein handi batean, hona egiten ditudan (eta, ditugun) bidaien arrazoi nagusia. Eta, nire ikerketak, hain zuzen ere emakumeen eskubideak eta tokiko mugimendu feminista ardatz dituen heinean, ni neu ere tokiko mugimendu feministan (eta honen azpi-talde desberdinen inguruan) mugitu naiz sarri. Horregatik diot, sistema patriarkala botere nagusia den lurralde honetan, nik ezagutzen dudan hau ez dela zuk ezagutzen duzun edo ezagutu dezakezun hori.

Emakumeen eskubideen aldeko jarduna zein mugimendu feminista gizarte honen zati txikitxo bat dira, botere hegemonikoetatik (kontutan har dezagun tokiko botereek duten hegemonia, bai, baina ez dezagun ahantzi nazioarteko erakundeek mapa arrunt ttiki honetan duten hegemoniazko boterea ere, mesedez) at geratzen dena dudarik gabe (gero zati txikitxo honek botere hegemonikoekin izan ditzakeen harremanak beste zerbait dira, hau ere ez dezagun ahantzi). Eta, alta, zati handi horren baitan mugitzen banaiz ere, zati txiki horretan jaten, edaten eta harnasten dut egunero. Hemen egon edo han egon.

Horrekin ez dut esan nahi ez dudanik hemengo botere hegemonikoen indarrik ikusten. Ezta ez naizenik aipatu zirkulu horretatik ateratzen ere. Hemen ditudan lagunik onenetako batzuk zirkulu horretatik kanpokoak dira, preseski. (Bai, beste lagunik onenetako batzuk zirkulu honetan daude, zer egingo diot!). Baina batzutan ahaztu egiten dut non mugitzen naizen. Ei, ez gaizki hartu, ez da ez dudalako ikusten non zapaltzen dudan. Toki berean zapaltzera behartuta nagoelako baizik (hara, tesia non agertzen den!).

II

Batzutan (ajam, sarri) honekin konturatzen naiz elkarrizketarik normalenetan.

Lagun min batekin topo egin genuen hiruok aurreko astean, kafetxo bat hartzeko. Hilabete batzuk ziren elkar ikusi ez genuela, hemen izan nintzen azken alditik. Eta, hara non, ez zuen oraindik alaba ezagutzen (nire harridurarako). Hemen, hori, barkaezina da, aizue!

Hasierako ‘kaixo’ak, ‘zein polita zara txiki’ak, ‘zer moduz zabiltzate ba’k eta aspaldian ikusi ez duzun eta zure alaba lehenegoz ezagutzen duen lagun batekin izan dezakezun elkarrizketa arrunt bateko galde-erantzunak amaituta, bakarrik geratu ginen biok. Ezkongaia da bera (iazko udan egin zuten publiko, ehunka gonbidatu zituen festa erraldoi batean, ezkondu egingo zirela), eta ezkontzaren eta aurretiko jai erraldoiaren inguruan galdetu nion.

Tira, kontu batek bestera eraman gintuen. Esan zidanera arte oso gertuko sentitzen zuen emakume baten egoera zein zen (ez, laguna ez da hemen zoritxarrez egunerokotasun den istorio honetako protagonista), eta bera, bere aldetik, zer egiten ari zen hura ahal zuen moduan hobetzeko. Finean, ezkontza eta familia erlazioek eragindako egoera zen, eta ezer gutxi egin zezakeen sistema patriarkala botere guztiz hegemonikoa den lurralde honetan. Baina tira, alternatiba ttikienak alternatiba ei.

Istorioa publiko egiteak ez du ezer aldatzen. Istorioa publiko egiteak gertatu den edo gertatzen ari den lurraldera iritsteko aukera gutxi ditu oso. Baina ni neu beldur naiz hemen (edonon!) dagoen botere hegemoniko honetaz. Eta, aukeran, nahiago ixilik mantendu. Literatura, sormena eta idazketaren legeen aurka noala jakinda ere (ez hasi zerbaitetaz idazten ondoren kontatu edo sakondu behar ez baduzu, ala?). Tira, zer egingo diogu.

Funtsa zera da: sarri zure zirkuluek ezkutatzen dutela errealitatea. Edo, askorentzat errealitate den hori: hemezortzi urte, familia pobre batetik eratorria, familia aberats bateko semearen ezkongai, eta ezkontzerako banantzeari aurre egin behar. Egoera hori, hemen, orotariko bazterketa bezala ulertu behar da: bere familiara ezin jo, euren honorea zikindu baitu; bere herrira ezin jo, arrazoi berberagatik. Hemezortzi urte, gutxi ezagutzen duen hiri batean, ikasketarik gabe eta lanik gabe.

Mugimendu feministak aurre egin nahi dion arazo larrienetako bat dago honen barrenean: emakumeen independentzia. Eta, bide batez, gehi diezaiogun ekuazioari honako hau ere: emakumeen independentzia ekonomikoa. Elkar lotuta daudela eta doazela ulertzen ez bada ere, badaezpada.

Alta, mugimendu feministaren zirkuluetan lan hildo garrantzitsuenetako bat den heinean, zirkulu honetan mugitzen den honentzat teoria hutsala izan da, orain arte, aurreko paragrafoek irudikatu duten argazki hau. Ez gisakorik existitzen ez zela sinisten zuelako (lurralde honen inguruan irakurtzen hasi bezain laster ageri da errealitate hau edonon), oraingoan gertu gelditu zaiolako, baizik.

Batzuetan, mugitzen zaren zirkulu horiek itsutu egiten zaituztelako, agian.

Alta, mugimendu feministaren zirkuluetan lan hildo garrantzitsuenetako bat den heinean, zirkulu honetan mugitzen den honentzat teoria hutsala izan da, orain arte, aurreko paragrafoek irudikatu duten argazki hau. Ez gisakorik existitzen ez zela sinisten zuelako (lurralde honen inguruan irakurtzen hasi bezain laster ageri da errealitate hau edonon), oraingoan gertu gelditu zaiolako, baizik.

Batzuetan, mugitzen zaren zirkulu horiek itsutu egiten zaituztelako, agian.

#han #hemen eta joandako egunak

Idazketa prozesu luze batean murgilduta zaudenean zaila da amaiera non edo noiz dagoen ikustea. Sentimendu pertsonala izango da, baina altzotik alde egiten ez duena.

Aurrera egin nahi eta ezin. Aurrera egin nahi eta atzera egiten duzula ikusi. Eta amaiera nabaritu ez.

#tesia

Lau urteko proiektuaren amaieran sentitzen dut nire burua. Urte bete dut aurrean gogor lan egiteko, etenik gabe idazteko, alegia. Eta #han eta #hemen kontzeptuek etengabe talka egiten dute prozesuan.

photo-3

 

#han, etengabeko landa lanean, etengabeko elkarrizketetan eta ideia trukaketan murgilduta.

#hemen, amaierarik ez duten liburu piloetan, pdf dokumentuetan, word orrialdeetan eta ordenagailuaren pantailari sudurra itsatsita.

20140709-160445-57885683.jpg

Distantzian dituzun prozesuak ikertzearen erronkak. Edo errenkadak.

Eta etengabe inguratzen da sentimendu berdin antzekoa:
Ihes egiten duten egunak egun galdu dirudite.

Galdera zaparrada

Itzalak.

Bost egun dira jada Kosovan nagoela.

Hasperen batek ihes egin dit, konturatu ere egin gabe, aurreko esaldia idaztean.

Bost egun.

Hona iristen naizen bakoitzean sentimendu berdinek salto egiten dute nirera, halabeharrez. Kaletik paseoan noala, ezin dut ekidin gurutzatzen dudan pertsona ororen lehenaldian zer gertatu ote den nire buruari galdetzea:

Nola eragin ote zion gudak? Zenbat familiarteko galdu ote zituen? Zenbat seme-alaba? Errefuxatua izan ote zen? Hemen gelditu ote zen? Joan bazen, nora? Eta noiz eta nola itzuli ote zen? Non ote ditu familiartekoak? Nola gogoratzen ote du gertatutakoa? Bere egunerokotasunaren zenbat denbora hartzen ote dute memoria horiek?

Baina konturatzerako, eta galdera guztiak egiterako, pasa da nire ondotik kontrako norabidean. Eta beste norbait jo dut begiz, eta galdera berdinak egiten hasi naiz. Galdera sorta galdera zaparrada bihurtu arte.

Kalean gurutzatutako orok guda modu desberdinean bizi izan zuen. Batzuk ihes eginez, besteak bertan geratuz. Gehienek (denek ez esateagatik) galdu zuten norbait (gutxi jota) gudan. Egunerokotasunean, kaleko kaosean, ezkutatu egiten da orain hamalau urteko sufrimendua. Balizko naturaltasuna nabari da.

Antzeztutako naturaltasuna.