Saretik (III)

  • Sekula santan aspertuko ez nauten gisako artikuluetako bat, ez entretenigarri soilik zaizkidalako eta beste emakumeek gai hau nola lantzen duten edo gai honi nola aurre egiten dioten kuriositatez bizi naizelako bakarrik, mingarri puntu bat ere badutelako. Amatasuna eta lan munduaren uztarketaren inguruan. Halakorik bada, bederen.
Margot Wallstrom
Argazkia hemendik.

“It is a sign of how upside-down modern politics has become that one assumes that a politician who defends freedom of speech and women’s rights in the Arab world must be some kind of muscular liberal, or neocon, or perhaps a supporter of one of Scandinavia’s new populist right-wing parties whose commitment to human rights is merely a cover for anti-Muslim hatred. But Margot Wallström is that modern rarity: a left-wing politician who goes where her principles take her”.

Advertisements

Lekuak

Lekuek, hangoek eta hemengoek, lekuekiko ditugun harremanek, lekukotasunak eragiten dizkigun zerak, eta lekuen eta euren ezaugarrien arabera bertako (zein bertakoak ez diren) pertsonekin sortzen ditugun harremanak bueltaka izan ditut aspaldian barrenean. Bai, nire lanaren eragin zuzena da, ez da duda arrastorik horretan, memoria eginez gero gisako zerak gehiagotan identifikatzera iritsi banaiteke ere.

Prishtina1
Prishtina erdialdeko kale bat, orain urte batzuk.

Uztailaren 11 bat zen Kosovora iritsi nintzen lehen aldia. Hegazkinetik ateratze hutsak izerdi busti patsa eragin zuen bidairi guztien aurpegietan. Lurralde hura ezagutzeko gogoa nuen haur nintzenetik, eta behinhola han nengoen. Fisikoki han. Ez zegoen han nire burua bakarrik. Nire gorputza eta biak elkarrekin ziren. Han nengoen.

Bazuen bidaia hark helburu garbi bat: doktoretza tesia hasi berria nuen, eta honen landa lana suposatuko zuen bidaia sortaren lehendabiziko irteera zen hura. Hala ere, helburu bakar batekin joateko gomendatu zidan hainbat adituk (tartean tesi zuzendarik ere bai): “ez egin batere lanik zure lehen bidaian”. Tesiarekin eta ikerketarekin erlazionatutako inolako lanik, bederen, esan nahi zidaten. “Ez egin elkarrizketarik”. Pasiatu. Ezagutu. lkusi leku desberdinak. Ezagutu jende desberdina. Begiratu, entzun, pentsatu, idatzi. Eta, tira, gutxi gora behera hori egin nuen.

Hala ere dena zen nire lana. Dena zen ikerketa. Dena zen tesia. Dena zen gerra, dena ziren emakumeak, den ziren euren esperientzia eta bizipenak.

Konturatzerako emakume aktibisten artean mugitzen hasi nintzen. Urtetan zehar egunkaritako, kasette zaharretako, irratsaioetako eta interneteko artikuluetako hitz eta argazkien bitartez ezagutzen nituen emakumeak (hauetako batzuk, ezagutza prozesuak luzeak baitira atzerritar zarenean) nire aurrean nituen, makiato baten bueltan, mojito baten bueltan, zigarreta ke artean. Elkar begiratzen ginen, elkar hitz egin, elkar ulertu. “Hainbeste denbora zain eta azkenean hemen naiz. Leku honetan”, pentsatzen nuen, “see you soon” batekin elkar agurtzen ginenean. Zail egiten zen sinestea.

Hura izan zen han eta hemen kontzeptuak nire buran identifikatu nituen garaia. Oraindik-orain ulertzen ditudan moduan identifikatu nituen garaia, bederen. Burua eta gorputza non, han eta hemen present. Burua han, gorputza hemen. Gorputza hemen, burua han. Eta gutxitan biak elkarrekin han, Kosovon. Nahi baino gutxiagotan.

“Zer dela eta iritsi zara ba, hona?”

Etengabeko galdera. Eternala. Errepikakorra. Errepikakorregia.

Berandu baino lehenago ikasten duzu zure tesia, ikerketa lan mardul hori, bi esalditan laburtzen.

“Benetan? Ba, begira, honako hau ezagutu behar duzu, eta halako hau ere bai”.

Eta haren ondokoa ere bai. Segituan erori zitzaidan izen zaparrada, segituan idatzi nituen nola hala koadernoan euren telefono eta guzti. Nork esan zuen kontaktuk egitea zaila zela?

“Eta, zer da ba jakin nahi duzun hori?”

Eta asperen egin beharrean aurkitzen zara, “dena, den-den-dena” eratzuna sahiestu nahian.

“Garai desberdinak ziren. Gudak dena desegiten du”.

Gudak dena desegiten du. Lehen denetik genuen. Orain ez dugu ezer”.

Supituki, egindako elkarriketak berriz entzun edo transkribatzen ari zarenean etengabe errepikatzen dizuten gogoeta dela erreparatzen diozu. Eta konturtzen zara, gudak hartutako leku horretara mila aldiz joanda ere, beste mila elkarrizketa eginda ere, sekula ez zarela iritsiko sentimendu hori zer den jakitera. Berdin duela zenbat irakurtzen duzun. Zenbat ikertzen duzun. Zenbat galdetzen duzun, zenbat identifikatu nahi duzun.

Ezin duzu, zuk ez duzulako bizi.

Eta gogoratzen duzu lekukotasunarekin, lekuan bertan izatearekin, une zehatz batean lortzea aurreikusi zenuena, edo aurreikusi arazi zizutena. Baina ez. Konturatzen zara, berandu baino lehenago, nahita ere ezingo duzula bizi hori. Ulertzen, saiatuko zarela ulertzen. Baina bidean geratuko zarela. Ez han eta ez hemen. 

Saretik (II)

Ez dakit zenbateko maiztasunarekin itzuliko naizen gisa honetako irakurketa proposamenekin. Ingurukoek gogorarazten didatenean (horrelakoak botatzen dizkidatenean, gehienetan) gogoratzen naiz, hasten naiz proposamenak biltzen eta… Sarri ahazten ditut zirriborroen karpetan. Tira, bigarrena bada bigarrena izan dadila, baina izan dadila.

—-

Izango al da beste alde horretan Nancy Fraser gustuko duenik… Aste honetan, bere lanak irakurri behar izan ditut (arrazoiakbeste egun baterako gera daitezela!). Hemen, New Yorkeko The New School unibertsitateko irakaslearen hainbat elkarrizketa eta artikulu, sarean aurki litezkeenak eta irakurketa ‘arinago’ bat eskatzen dutenak. Argia aldizkarian, La Vanguardia egunkarian, El País egunkarian, The Guardian egunkarian

Bestalde…:

-Emakumeak bakea eta segurtasunean duten paperaren inguruan Rina Amiri-ri egindako elkarrizketa.

– Cat Boyd-i egindako elkarrizketa, hemen eta hemen. Zaharra, baina gurean aktualitaterik galtzen ez duena.

BG-Banner-Essay-by-Watkins

– Aurrez ere partekatu dut hemen, urruti geratzen zaigu, etab. Ez nau aspertzen ordea: “Now, I don’t know about you, but I tend to think professional sexism via artistic infantilization is a bummer, frustrating, disappointing, but distinct and apart from those violent expressions of misogyny widely agreed upon as horrific: domestic violence, sex slavery, rape”. Claire Vaye Watkins-en lana: On Pandering.

– Hasi berri dira baina zer ekarriko duen irakurtzeko gogoz naiz jada: Milestones, Vela Magazine-ren zutabe berria.

– AEBak direla eta herri librea dela eta… Nazka ematen dutela? Esan liteke? Barka minduta sentitzen denik bada… Baina errealitatea errealitate da, aizue. Emakumeen eskubideak atzeraka apurka eta etenik gabe.

 

greenham common

– Honakoa, irribarretxo berezi batekin lagunduta doana… Oraindik orain askok Greenham Common-i sarri begiratzen diogulako.

– Eta azkena, emakume batzuk, besterik gabe, inspirazio huts direlako. Bell Hooks NY Times-en: “My militant commitment to feminism remains strong, and the main reason is that feminism has been the contemporary social movement that has most embraced self-interrogation”.

 

*Argazkiak aipatu artikuluetatik hartutakoak.

“When I write I hover”

Denboratan izan ditut Gloria Anzaldúa-ren eta bere lanaren inguruko liburu batzuk etxean. Ireki gabe. Ba la dut barkamenik?

identityisalwaysunderconstruction

Bere lan bat aspaldian irakurria banuela eta, bere lanari buruzko lanari heldu diot. Honi. Eta hasieratik amaierara arte kolpekada batean amaitu artean ezin izan dut harnas handirik hartu. Neplantla hitzarekin maitemindu artean bederen.

Sorkuntza prozesuen kuxkuxera autodefenitua izaki (autoidentifikatua?), ezin izan dut hau hemen berreskuratu gabe oheratu:

When I write I hover

When I write I hover about myuself and sometimes I zoom in and out. I am both me and not me, the eye that looks at things is my eye yet another’s eye. When I write I am both most myself and least myself. When I write I escape my condition but the writing always takes me back to confront my condition because to write is to live in made up worlds. I write not just to escape reality but to create a new reality. I write because it´s my calling, my task to do in the world. I write. It is a ritual, a habit, a propensity bred in my bones. It is what I do. I write because I like to think on paper. I write because I like to think, and to track my thoughts. I write because I want to leave a discernable mark on the world.

Zergatik idazten dugu?

Sekula santan erantzunik ba ote du galdera horrek?

wheniwriteihover

*Aipu eta argazkia aipatu lanetik hartutakoak.

 

Saretik (I)

Kafe baten bueltan elkartu naiz aspaldiko lagun batekin aste honetan, eta berriz errepikatu dit beti egiten didan galdera bera: irakurtzen dituzun artikuluak-eta bidaliko dizkidazu? 

Elkarrizketa nola amaitu zen azaldu beharrik ez dago hau irakurtzen ari bazara. Praktikotasunaren izenean irakurtzen joaten naizenak hemen jarriko nizkiola hitz eman nion. Eta, hara, hemen doa.

kindle

– Office housework edo bulegoko etxeko lanak

– “A liberated woman is one who has sex before marriage and a job after.” – Gloria Steinem. Berandu iritsi naiz webgune honetara, badakit. Aste honetan deskubritu dut Slutever. Eta honetxek lapurtu zizkidan irribarreak.  

– Ez nuen uste horrelako bide aldaketak (nolabait deitzeagatik) egin zitezkenik! Bejondeiela egina duten guztiei. Inbidia sanoa ageri da hemendik…

Fifty Shades of Grey gorroto duzuen horientzat: Fifty Shades of Socialist Feminism. ZO-RA-GA-RRI-A!

 

Zirkuluetaz

I

Nire Kosovo ez da zuk ezagutzen duzun Kosovo.

Atzo bikotea eta alabarekin kafe baten bueltan izan genuen eztabaidaren (ajam, bikotea eta bion arteko eztabaidaren) ondorio nagusienetako bat izan zen hori. Emakumeen eskubideen eta tokiko mugimendu feministaren inguruan antolatu berri zen mahainguru batetik atera ondorenean izan genuen elkarrizketa hau. Eta, horrexek berak eraman gintuen ondorio horretara.

Nire lanak, nire ikerketak bultzatuta iritsi nintzen lehenengoz lurralde honetara, eta horixe bera da orain ere, hein handi batean, hona egiten ditudan (eta, ditugun) bidaien arrazoi nagusia. Eta, nire ikerketak, hain zuzen ere emakumeen eskubideak eta tokiko mugimendu feminista ardatz dituen heinean, ni neu ere tokiko mugimendu feministan (eta honen azpi-talde desberdinen inguruan) mugitu naiz sarri. Horregatik diot, sistema patriarkala botere nagusia den lurralde honetan, nik ezagutzen dudan hau ez dela zuk ezagutzen duzun edo ezagutu dezakezun hori.

Emakumeen eskubideen aldeko jarduna zein mugimendu feminista gizarte honen zati txikitxo bat dira, botere hegemonikoetatik (kontutan har dezagun tokiko botereek duten hegemonia, bai, baina ez dezagun ahantzi nazioarteko erakundeek mapa arrunt ttiki honetan duten hegemoniazko boterea ere, mesedez) at geratzen dena dudarik gabe (gero zati txikitxo honek botere hegemonikoekin izan ditzakeen harremanak beste zerbait dira, hau ere ez dezagun ahantzi). Eta, alta, zati handi horren baitan mugitzen banaiz ere, zati txiki horretan jaten, edaten eta harnasten dut egunero. Hemen egon edo han egon.

Horrekin ez dut esan nahi ez dudanik hemengo botere hegemonikoen indarrik ikusten. Ezta ez naizenik aipatu zirkulu horretatik ateratzen ere. Hemen ditudan lagunik onenetako batzuk zirkulu horretatik kanpokoak dira, preseski. (Bai, beste lagunik onenetako batzuk zirkulu honetan daude, zer egingo diot!). Baina batzutan ahaztu egiten dut non mugitzen naizen. Ei, ez gaizki hartu, ez da ez dudalako ikusten non zapaltzen dudan. Toki berean zapaltzera behartuta nagoelako baizik (hara, tesia non agertzen den!).

II

Batzutan (ajam, sarri) honekin konturatzen naiz elkarrizketarik normalenetan.

Lagun min batekin topo egin genuen hiruok aurreko astean, kafetxo bat hartzeko. Hilabete batzuk ziren elkar ikusi ez genuela, hemen izan nintzen azken alditik. Eta, hara non, ez zuen oraindik alaba ezagutzen (nire harridurarako). Hemen, hori, barkaezina da, aizue!

Hasierako ‘kaixo’ak, ‘zein polita zara txiki’ak, ‘zer moduz zabiltzate ba’k eta aspaldian ikusi ez duzun eta zure alaba lehenegoz ezagutzen duen lagun batekin izan dezakezun elkarrizketa arrunt bateko galde-erantzunak amaituta, bakarrik geratu ginen biok. Ezkongaia da bera (iazko udan egin zuten publiko, ehunka gonbidatu zituen festa erraldoi batean, ezkondu egingo zirela), eta ezkontzaren eta aurretiko jai erraldoiaren inguruan galdetu nion.

Tira, kontu batek bestera eraman gintuen. Esan zidanera arte oso gertuko sentitzen zuen emakume baten egoera zein zen (ez, laguna ez da hemen zoritxarrez egunerokotasun den istorio honetako protagonista), eta bera, bere aldetik, zer egiten ari zen hura ahal zuen moduan hobetzeko. Finean, ezkontza eta familia erlazioek eragindako egoera zen, eta ezer gutxi egin zezakeen sistema patriarkala botere guztiz hegemonikoa den lurralde honetan. Baina tira, alternatiba ttikienak alternatiba ei.

Istorioa publiko egiteak ez du ezer aldatzen. Istorioa publiko egiteak gertatu den edo gertatzen ari den lurraldera iritsteko aukera gutxi ditu oso. Baina ni neu beldur naiz hemen (edonon!) dagoen botere hegemoniko honetaz. Eta, aukeran, nahiago ixilik mantendu. Literatura, sormena eta idazketaren legeen aurka noala jakinda ere (ez hasi zerbaitetaz idazten ondoren kontatu edo sakondu behar ez baduzu, ala?). Tira, zer egingo diogu.

Funtsa zera da: sarri zure zirkuluek ezkutatzen dutela errealitatea. Edo, askorentzat errealitate den hori: hemezortzi urte, familia pobre batetik eratorria, familia aberats bateko semearen ezkongai, eta ezkontzerako banantzeari aurre egin behar. Egoera hori, hemen, orotariko bazterketa bezala ulertu behar da: bere familiara ezin jo, euren honorea zikindu baitu; bere herrira ezin jo, arrazoi berberagatik. Hemezortzi urte, gutxi ezagutzen duen hiri batean, ikasketarik gabe eta lanik gabe.

Mugimendu feministak aurre egin nahi dion arazo larrienetako bat dago honen barrenean: emakumeen independentzia. Eta, bide batez, gehi diezaiogun ekuazioari honako hau ere: emakumeen independentzia ekonomikoa. Elkar lotuta daudela eta doazela ulertzen ez bada ere, badaezpada.

Alta, mugimendu feministaren zirkuluetan lan hildo garrantzitsuenetako bat den heinean, zirkulu honetan mugitzen den honentzat teoria hutsala izan da, orain arte, aurreko paragrafoek irudikatu duten argazki hau. Ez gisakorik existitzen ez zela sinisten zuelako (lurralde honen inguruan irakurtzen hasi bezain laster ageri da errealitate hau edonon), oraingoan gertu gelditu zaiolako, baizik.

Batzuetan, mugitzen zaren zirkulu horiek itsutu egiten zaituztelako, agian.

Alta, mugimendu feministaren zirkuluetan lan hildo garrantzitsuenetako bat den heinean, zirkulu honetan mugitzen den honentzat teoria hutsala izan da, orain arte, aurreko paragrafoek irudikatu duten argazki hau. Ez gisakorik existitzen ez zela sinisten zuelako (lurralde honen inguruan irakurtzen hasi bezain laster ageri da errealitate hau edonon), oraingoan gertu gelditu zaiolako, baizik.

Batzuetan, mugitzen zaren zirkulu horiek itsutu egiten zaituztelako, agian.

4am – 6am. Bakardadean

Atzo galdetu zidaten ea nola lan egiten dudan.

Aspaldian hitzik gabe geratu gabe nengoen. Eta, hara, zerk eraman ninduen mututasunera. Nola lan egiten dudan?

lan

Ba, goizeko 3.43 eta 3.59 artean bi minuturo jotzen duen alarmarekin denbora tarte horretako uneren batean jaiki, sukaldera joan, kafea berotu eta ordenagailu aurrean jarri. Goizeko 6ak eta 7ak artean, nork jakin noiz esnatzen den alaba ohetik jaiki arte. Jo dezagun bi orduko tartea dela hori. Idatzi, idatzi eta idatzi.

Ados, jo dezagun bi ordu horietatik bat eta erdi direla idazteko. Idazteko eta irakurtzeko, egunak eta aurrean dudan gaiak eskatzen duenaren arabera. Ekuaziotik atera dudan ordu erdi eskas hori posta elektronikoak, facebookek eta twitterrek betetzen dute. Goizean goiz idazten dut ondoen. Edo, hala iruditzen zait behintzat niri. Dudarik ez da, orduan izaten naiz freskoen.

Demagun dena ongi joan dela eta 8etan itzuli naizela ordenagailu aurrera. Lau orduko jarduna egiten dut goizetan, ezer arrarorik tartean ez bada (gutxitan izaten da, baina izaten dira horrelakoak ere: medikutara joan behar dudala, bankura, alaba gaixo dagoela…).

Demagun, berriz, eta dena ongi joaenz gero, eguerdiko 14etan berriz ere ordenagailuaren aurrean nagoela. Beste bi ordu egiten ditut, gutxienez, ordenagailuaren aurrean. Ondorengoak, ondorengo dira: etxetik atera, harnasa hartu, parkera joan, paseo bat eman, egin beharrekoak egin… Eguneroko gauzak. Eguneroko diruitenak, sikiera.

Hori bai: 21ak eta 22ak artean, lo. Hutsik egin gabe.

Besteen lan ohiturak — idazketa ohiturak, sormen ohiturak, hobe esanda — kuxkuxeatzen aztertzen zituen bakarra nintzelakoan nengoen.  Inoiz inork ez zidan galdetu nola lan egiten nuen, nik ixilean bada ere idazle, ikerlari zein artista askoren errutinak goitik behera analizatzen banituen ere. Eta, hara, harria bueltan bidalitakoan…

Xarma gehiagodun sormen prozesuak badaude. Izango al dira! Gogoak agindutakoa idatziko banu, bohemioagoa izango litzateke idazketa prozesua. Bohemioago egingo nuke. Kandelak agian, nork daki. Idazketa libretik, ordea, gutxi dute #tesia k eta #ikerkuntza k. Eta, gaur guarkoz, nire bakardadea eurek betetzen dute. Bete dezatela, jarrai dezatela betetzen.